Kur’ân’ın insanı anlatan dili, yalnızca dış dünyadaki olaylara değil, insanın İÇ Alemindeki derin hakikatlere de işaret eder. Münafıkların yani iki yüzlü kimselerin gerçekte müslümanlarla birlikte olmadığını, içlerinde taşıdıkları korku ve güvensizlik nedeniyle zor bir durumda kaldıklarında hemen kaçacak delik arayacaklarını anlatan Tevbe Suresi 57.ci ayette "Eğer sığınacak bir yer, barınacak mağaralar veya girilecek bir kovuk bulsalardı, hemen koşup oraya sokulurlardı." der..
Şöyle bir Seyre çıktığımda gözlemlediğim, Tv-haber bültenlerini ve sosyal medyayı biraz izlediğimde karşıma hep benzer şeyler çıkıyor, Şiddet olayları, savaşlar, felaketler, salgınlar ve felaket senaryoları...
Bir yanda hayatın acı gerçekleri devam ederken, diğer yanda yoğun bir korku atmosferi pompalanıyor.
Elbette herkes kendi görevini yapacak, dünya bir şekilde dönmeye devam edecek. Ancak hayatın bu karmaşası içinde insana gerçekten önemli olanı hatırlatan içten bir söz, dostça bir uyarı ya da samimi bir sohbet her yürekte aynı yankıyı bulmuyor.
Aynı ortamda, aynı kelimeleri duyan insanların verdiği tepkiler bambaşka olabiliyor..!
Kimi gönlünü açarak sözü dinleyip, üzerinde düşünerek ve kendi hayatını sorgulayarak bir anlam çıkarmaya çalışıyor.
Kimi ise huzursuz olup sözün ucu kendi hayatına ya da eksiklerine dokunduğu AN derin bir korkuya kapılarak ve bu gerçekle yüzleşmek yerine adeta kaçacak bir yer arayarak vaktini geçiriyor..
Çünkü insan, kendisine sunulan bir hakikatle karşılaştığında sadece aklıyla hareket etmez. O AN geçmişinin yükleri, alışkanlıkları, korkuları ve nefsi de devreye girer. Dolayısıyla verdiğimiz tepkiyi belirleyen şey sadece duyduğumuz söz değil, o sözün içimizdeki hangi yaraya veya korkuya dokunduğudur.
Bugün insanın korku ve tehlike karşısındaki bazı reflekslerini beynin amigdala bölgesi üzerinden açıklıyoruz. Amigdala, özellikle tehdit algılandığında bedeni hızlı bir şekilde savunmaya hazırlayan önemli bir merkezdir. Fakat insan yalnızca bu reflekslerden ibaret değildir. İnsanın ayırıcı tarafı, korkusunu fark edebilmesi, ona teslim olmadan düşünebilmesi ve yaşadığı hâli anlamlandırabilmesidir.
Tehdit karşısında yalnızca kaçmak veya savaşmak değil, durmak, düşünmek, hakikati aramak ve doğru sığınağı seçmek de insana mahsustur.
Hayvan için tehlike anında temel mesele hayatta kalmaktır. Tehlikeyi sezer, kaçabileceği bir yer arar, kendisini koruyabileceği bir kovuğa veya mağaraya çekilir. Bunda yaratılışına uygun bir hikmet vardır. Fakat insanın sığınağı yalnızca bedenini gizleyeceği bir delik değildir. Çünkü insan sadece bedenden ibaret değildir. Onun aklı, kalbi, vicdanı, ruhu ve emaneti vardır. Bu sebeple insanın asıl sığınağı, kendisini korkunun ve nefsin savurduğu rastgele bir yere atmak değil, emniyetin, teslimiyetin, adaletin ve hakikatin merkezine yönelmektir.
Tasavvufî bakışla Beyt-i Harâm tam da bu mânânın güçlü bir sembolüdür.
Beyt-i Harâm, yalnızca taş ve duvardan meydana gelen fizikî bir mekân olarak değil, dokunulmazlığın, emniyetin, huzurun ve ilâhî merkeze yönelişin sembolü olarak da düşünülmelidir. Kâbe nasıl yeryüzünde yönelişin merkezi ise, insanın gönlü de kendi içinde hakikate yönelişin merkezi hâline gelmelidir. Dışarıdaki Kâbe'ye yönelen insan, aslında içindeki gönül Kâbe'sini de imar etmeye çağrılır.
Bu açıdan bakıldığında korku geldiğinde insanın yapması gereken ilk şey, korkunun emrine girmek değildir. Korkuyu fark etmek, fakat onunla özdeşleşmemektir. Çünkü nefsin ilk refleksi çoğu zaman “kaç” der, kalbin terbiyesi ise “dur, düşün, sığın ve teslim ol” der. Akıl ise bu ikisi arasında ölçüyü bulmaya çalışır. İşte insanı sadece içgüdüleriyle hareket eden bir varlıktan ayıran da budur.
Tasavvufta sığınmanın en güzel karşılıklarından biri “Yâ Hafîz” ismidir. El-Hafîz, koruyan, muhafaza eden, gözetip kollayan demektir. İnsan korkuya kapıldığında yalnızca dışarıda bir güvenlik alanı aramak yerine, “Yâ Hafîz” diyerek gerçek muhafazanın Allah'ın hıfzında olduğunu hatırlayabilir. “Yâ Mu'min” ise emniyet veren, güvene kavuşturan mânâsını taşır. Korkunun zihni kuşattığı bir anda kul, güven duygusunun kaynağını nefsinde veya dış şartlarda değil, Allah'ın emniyetinde arar. “Yâ Selâm” zikri de kalbe esenlik ve selâmet mânâsını hatırlatır, insanın içindeki çatışmanın, korkunun ve dağınıklığın sükûna yönelmesine vesile olan bir tefekkür kapısı hâline gelir.
Burada mesele korkunun hiç ortaya çıkmaması değildir. Korku insanîdir. Asıl mesele, korkunun insanı yönetip yönetmemesidir. Korku geldiğinde insan ya amigdalanın ilk refleksiyle rastgele bir kaçışa yönelebilir ya da kalbini, aklını ve şuurunu devreye sokarak kendisine hakiki bir sığınak arayabilir. Birincisinde panik vardır, ikincisinde teslimiyet. Birincisinde kaçış vardır, ikincisinde yöneliş. Birincisinde nefsin telaşı vardır, ikincisinde kalbin sükûnu.
Dosttan gelen bir uyarı veya hakikati hatırlatan bir söz de bazen insanda böyle bir iç hareket meydana getirir. Sözün kendisi düşmanlık taşımadığı hâlde, insanın içinde sakladığı korkular, kabuller veya nefsânî dirençler onu tehdit olarak algılayabilir. İşte burada olgunluk, sözü söyleyenle savaşmak veya sözden kaçmak değil, sözün bizde neden böyle bir tepki oluşturduğuna bakabilmektir. Belki de kaçmak istediğimiz şey dışarıdaki söz değil, o sözün içimizde gösterdiği bir gerçektir.
Hakikî sığınak, insanın kendisini herkesten ve her şeyden soyutlayıp bir köşeye saklaması değildir. Hakikî sığınak, insanın korkunun içinden geçerek Allah'a yönelmesi, kalbini O'nun zikriyle sakinleştirmesi ve kendisini yeniden hakikat, adalet, merhamet ve hikmet ekseninde toparlamasıdır. Çünkü insanın Beyt-i Harâm'ı, sadece dışarıdaki bir mekânı değil, kendi içinde dokunulmaz kılması gereken bir mânâyı da hatırlatır,.. Kalbin merkezini Korku'ya, Kin'e, paniğe ve nefsin savrulmalarına teslim etmemek.
Bu sebeple insan, korktuğunda “Nereye kaçabilirim?” sorusundan önce “Nereye yönelmeliyim?” diye sormalıdır. Çünkü her kaçış kurtuluş değildir. Bazen insan bir delikten çıkıp başka bir korkunun içine girer. Oysa şuurlu yöneliş, insanı korkunun merkezinden emniyetin merkezine taşır.
Beyt-i Harâm bize bu mânâyı hatırlatan güçlü bir semboldür... İnsan rastgele bir deliğe değil, hakikatin merkezine sığınmalıdır. Bedeni için bir mağara arayan varlık ile ruhu için Allah'ın hıfzını arayan insan arasındaki fark da burada ortaya çıkar.
İnsan korkabilir, fakat korkusundan ibaret değildir. Kaçmak isteyebilir, fakat kaçışına teslim olmak zorunda değildir. İçinde bir amigdala olabilir, fakat ondan daha büyük bir şuur, daha derin bir kalp ve Rabbine yönelen bir irade de vardır.
Öyleyse korku geldiğinde gönlümüzden şu niyet geçebilir: “Yâ Hafîz, beni nefsimin korkularından muhafaza eyle. Yâ Mu'min, kalbime emniyet ver. Yâ Selâm, içimdeki dağınıklığı selâmete çevir. Beni korkunun peşinden sürüklenenlerden değil, Senin huzuruna yönelenlerden eyle.”
İşte gerçek sığınma budur..
Başımızı sokacak bir delik bulmak değil, kalbimizi emniyetin merkezine yerleştirmek, korkudan kaçmak değil, korkunun içinden geçerek Allah'a yönelmek, nefsin paniğine teslim olmak değil, kalbin ve aklın rehberliğinde şuurla Beyt-i Harâm'a, yanii ilâhî emniyetin mânâsına sığınmaktır...