Son zamanlarda kalemimin sürat kazanmasının hikmeti Hakk Teâlâ nın bana farklı hayatları, farklı gönül iklimlerini seyrettirmesidir. Nice bahçeler gördüm, kimi zahirde mamur, bâtında harap, kimi sessiz fakat içinde fırtınalar koparan..
İnsan suretinde dolaşan, lakin kendi özünü kaybetmiş nice canlarla karşılaştım.
Gördüklerim karşısında anladım ki bu zaman, tasavvufu bir bilgi yahut söz olarak anlatma zamanı değil, gönüllerde sönmeye yüz tutmuş iman kandillerini muhafaza etme zamanıdır.
Yol uzun, Nefis çetin, dünya ise her AN insanı kendinden uzaklaştıran bir meşgale içinde.
Böyle bir hengâmede insanın evvela kendi kalbini kurtarması gerekir. Çünkü kişi kendini tanımadan, kendine varmadan Rabbine varamaz, kendi karanlığını tanımadan NUR'un kıymetini bilemez.
Bu sebeple yazdıklarımın muhatabı en başta yine kendimim.
Ben yazılarımı başkalarına nasihat etmek için değil, nefsimin sesini susturup ruhumun sesini işitebilmek için yazıyorum.
Her cümle bir murakabe, her satır bir muhasebe...
Kalemimden dökülen kelimeler bana bir ayna, o aynada yalnız yüzümü değil, hâlimi görüyor, yalnız suretimi değil, sîretimi okuyorum.
Çünkü insan bazen yıllarca başkalarını okur da kendini okuyamaz.
Oysa tasavvufun özü, dışarıdaki Alemi seyretmekten önce İÇ aleme yönelmektir. Ben de her yazıda kendi içime doğru bir adım atmaya çalışıyorum.
Kalemimin ucundan dökülen her harf, nefsimin perdelerini biraz daha aralayıp, HAKİKAT bir yıldırım gibi gönlüme düşerek bana beni gösteriyor..
Yazıyorum, çünkü yazmak benim için bir anlatma değil, bir arınma hâlidir.
Yazıyorum, çünkü her satırda nefsimden eksilip Rabbime yaklaşmayı umuyorum.
Yazıyorum, çünkü insanın en çetin yolculuğu, kendi içine yaptığı yolculuktur.
İnsan, yaratılış itibarıyla yalnızca dış dünyada yaşayan bir varlık değildir. Onun asıl Alemi, çoğu zaman gözle görülmeyen, fakat bütün davranışlarını şekillendiren İÇ dünyasıdır. Kalbinden geçen bir duygu, zihninde dolaşan bir düşünce, hayalinde büyüttüğü bir tasavvur veya nefsinin beslediği bir arzu, zamanla insanın bütün varlığını etkileyebilir. Çünkü insan, baktığı şeye benzemeye, üzerinde durduğu şeyin rengini almaya meyyaldir. Sürekli düşündüğü şey, zamanla onun karakterine dönüşür. Kalbinde büyüttüğü şey ise sonunda kaderinin bir parçası haline gelir.
Tasavvuf ehli bu hakikati asırlar boyunca “vehim kuvvesi” kavramıyla açıklamıştır.
Vehim, insanın hakikat ile hayal arasında kurduğu köprüdür. Doğru kullanıldığında tefekküre, hikmete ve marifete açılan bir kapı olur, yanlış kullanıldığında ise insanı kendi ürettiği hayallerin esiri haline getirir.
Nitekim insan bazen zihninde öyle senaryolar kurar ki, bir müddet sonra onları dış gerçeklikten ayırt edemez hale gelir. Korkularını büyüttükçe her yerde tehlike görmeye, arzularını büyüttükçe onları hayatının merkezine koymaya başlar. Böylece insan, kendi zihninin inşa ettiği görünmez bir dünyanın mahkûmu olabilir.
Modern Nörobilim, insan beyninin dikkat ettiği ve tekrar tekrar düşündüğü şeyleri güçlendirdiğini ifade eder. Beyindeki ödül mekanizmaları, kişinin sürekli yöneldiği düşünce ve arzulara enerji aktarır. İnsan hangi düşünceyi tekrar ederse, zihninde o düşünceye ait yollar kuvvetlenir. Hangi arzuyu beslerse, o arzu daha baskın hale gelir.
Tasavvufun nefsi beslemek dediği durum ile modern psikolojinin bazı alışkanlık ve bağımlılık mekanizmaları arasında bu noktada dikkat çekici bir benzerlik görülür.
Ancak mesele yalnızca biyolojik değildir. Tasavvuf, insanı sadece etten, kemikten ve sinir ağlarından ibaret görmez. İnsanın içinde çok daha derin bir sır bulunduğunu söyler. O sır, Allah’ın isimlerinin tecellilerine mazhar olabilme kabiliyetidir. İnsan bazen Rahman ismine, bazen Hakîm ismine, bazen de Hayy ismine ayna olur. İşte burada El-Hayy ismi üzerinde durmak gerekir.
El-Hayy, diri olan, hayatı kendinden olan ve bütün canlılığa hayat veren demektir. Kâinattaki her hareket, her canlılık, her oluş ve her yenilenme bu ilahî ismin tecellisiyle meydana gelir. Bir tohumun çatlayıp filiz vermesi de, bir çocuğun büyümesi de, insanın düşünmesi de bu ilahî hayat nefesinin eseridir.
Tasavvufî bakış açısından insanın zihninde oluşan düşünceler de bu ilahî hayatın bir yönüyle temas ettiği alanlardır. Çünkü düşünce de bir çeşit varlıktır. Henüz dış dünyada görünmese bile insanın iç aleminde mevcuttur.
İnsan bir düşünceyi tekrar tekrar beslediğinde, ona dikkatini, zamanını ve enerjisini verdiğinde, o düşünce giderek güç kazanır. Tohuma verilen su gibi büyümeye başlar. Bu yüzden tasavvuf ehli kalbin muhafazasına büyük önem vermiştir. Çünkü kalp hangi tohumu beslerse, zamanla onun meyvesini verecektir.
Sünnetullahın işleyişinde dikkat çekici bir taraf vardır.. Sistem çoğu zaman kişinin neyi beslediğine bakar. Tarlaya buğday ekersen buğday çıkar, diken ekersen diken çıkar. Toprak, tohuma “Sen iyi misin, kötü müsün?” diye sormaz. Yağmur, yalnızca gülleri sulayıp dikenleri susuz bırakmaz. Güneş, faydalı olanı aydınlatıp zararlı olanı karanlıkta bırakmaz. İlahi düzen, belirli kanunlar üzerine kurulmuştur. İnsan hangi sebebi işlerse, çoğu zaman o sebebin neticesiyle karşılaşır.
İşte bu noktada vehim tehlikeli bir güç haline gelebilir. İnsan nefsinin ürettiği bir kuruntuyu hakikat sanmaya başladığında, kendi İÇ dünyasında sahte bir evren kurabilir. Sürekli kendisini merkeze koyan biri zamanla narsistik bir dünyanın içine düşebilir.
Sürekli korkularını büyüten biri her yerde tehdit görmeye başlayabilir. Sürekli kendi fikirlerine hayran kalan biri, sonunda onları mutlak hakikat zannedebilir.
Tasavvufun “ene putu” dediği şey de burada ortaya çıkar.
İnsan, farkında olmadan kendi zihnini ilahlaştırmaya başlar.
Firavunlaşmanın özü de budur. Tarihteki Firavun yalnızca belirli bir kişi değildir. Tasavvuf ehline göre her insanın içinde küçük bir firavun potansiyeli bulunur. Nefis, kendisini merkeze koymak ister. Her şeyi kendi ölçüsüyle değerlendirmeye çalışır. Kendi arzularını hakikatin yerine koymak ister. Eğer kişi sürekli kendi vehimlerini beslerse, bir müddet sonra hakikat ile kendi kurguları arasındaki çizgiyi kaybetmeye başlar.
İşte tam burada Resûlullah’ın rehberliği hayati bir önem kazanır.
Çünkü insan aklı çok kıymetli olmakla beraber sınırlıdır. İnsan kalbi çok derin olmakla beraber etkilenmeye açıktır. İnsan nefsi ise çoğu zaman kendi arzusunu hakikat gibi göstermeye meyyaldir. Bu yüzden ilahi rahmet, insanı yalnız bırakmamış ona peygamberler göndermiştir. Peygamberler, insanın kendi zihninin karanlık koridorlarında kaybolmaması için gönderilen ilahi pusulalardır.
Resûlullah (s.a.v), bu pusulaların en mükemmelidir. O, yalnızca bir din tebliğcisi değil aynı zamanda insan fıtratının en dengeli tecellisidir. O’nun hayatına bakıldığında ne vehmin taşkınlığı görülür ne de nefsin aşırılığı. Ne dünyayı bütünüyle reddeden bir ruhbanlık vardır ne de dünyanın içine gömülüp hakikati unutan bir maddecilik.
O, her şeyi yerli yerine koyan ilahi mizanın yaşayan örneğidir.
Bu sebeple tasavvuf büyükleri Sünnete uyma olmadan hakikate ulaşılamaz demişlerdir. Çünkü kişi kendi keşfini, kendi hissini, kendi ilhamını mutlak ölçü haline getirdiğinde yeniden vehmin tuzağına düşebilir. Ancak Resûlullah’ın gösterdiği ölçü, insanı kendi nefsinin ürettiği sahte mutlaklardan korur.
Bir müridin seyr ü sülûk yolculuğunda asıl mücadele DIŞ dünyayla değil, kendi İÇ dünyasında ki karmaşayladır. Kibirle, korkuyla, aşırı arzuyla, kuruntuyla ve benlik iddiasıyla mücadele eder. Her aşamada kendisine şu soruyu sorması gerekir: “Bu düşünce beni Allah’a mı yaklaştırıyor, yoksa kendi nefsime mi..?”
Eğer düşünce insanı tevazuya, merhamete, hikmete ve kulluğa götürüyorsa, o düşüncede rahmet kokusu vardır. Fakat insanı kendine hayran bırakıyor, başkalarını küçümsetiyor, hakikati yalnızca kendisinin gördüğüne inandırıyorsa, orada nefsin ve vehmin izleri aranmalıdır.
El-Hayy isminin tecellisi, insana büyük bir güç ve büyük bir sorumluluk yükler. Çünkü hayat enerjisi sürekli akmaktadır. Mesele o enerjinin varlığı değil, yönüdür. Nehir aynı nehirdir; onu değirmene de çevirebilirsin, sel olup yıkıma da sebep olabilir.
Ateş aynı ateştir onunla yemeğini de pişirebilirsin, bir evi de yakabilirsin.
İlâhî hayat tecellisi de böyledir. İnsan onu marifete, kulluğa ve kemale yöneltebilir yahut nefsin arzularına teslim ederek kendi iç dünyasında bir put inşa edebilir.
Hakikat yolunun özü, bu enerjiyi doğru istikamete sevk etmektir. Bunun yolu ise kalbi Allah’a bağlamak, aklı vahyin rehberliğinde kullanmak ve Resûlullah’ın ahlakını ölçü edinmektir. O zaman insan, vehmin karanlığından kurtulup basiretin nuruna ulaşır. Kendi zihninin zindanından çıkarak ilahi hakikatin ufuklarına yürür.
Nihayetinde mesele, insanın neyi düşündüğünden daha çok, neye teslim olduğudur. Çünkü insan her düşündüğü şey değildir fakat sürekli teslim olduğu şey zamanla onun karakteri haline gelir. Eğer teslimiyet Allah’a ise kalp genişler, ruh olgunlaşır ve insan kemale yaklaşır. Eğer teslimiyet nefsin ve vehmin ürettiği sahte merkezlere ise insan kendi İÇ aleminde kaybolabilir.
Bu yüzden hakikat yolcusunun en büyük duası şudur:
Allah’ım,..
bana hakikati Hakk olarak göster ve ona uymayı nasip et batılı da batıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip et..
Çünkü insanı kurtaran şey yalnızca düşünmek değil, doğru ölçüyle düşünmektir.
O ölçünün en parlak tecellisi ise Hz. Muhammed (s.a.v) getirdiği ilahi rehberliktir.
Hakikat yolunda yürüyenler için, en güvenilir mizan, en sağlam istikamet ve en emin liman da budur.