Varlık alemi, ilk bakışta bitmek bilmeyen bir çatışma ve ikilik sahnesi gibi görünür..
Gece ve gündüz, varlık ve yokluk, dalga ve parçacık.
Ancak bu zıtlıklar, madalyonun iki yüzü değil madalyonun ta kendisidir.
Tasavvufta her şey zıddıyla kaimdir. Işığı bilmek için karanlığa, hayatı anlamak için ölüme ihtiyaç duyarız. Ancak bu durum sadece bir algı oyunudur. Hakikate eren bir Arif için zıtlıklar, tek bir ışığın farklı kırılmalarıdır.
Kuantum fiziğinde bu durum Tamamlayıcılık İlkesi ile karşılık bulur. Bir elektron hem bir parçacıktır, hem de bir dalga.. Bu iki hal birbirine zıttır ancak atomun gerçeği bu iki zıt halin aynı anda mevcudiyetidir.
Zıtları birleştirmek, zihnin yarattığı ikilik perdesini yırtmaktır. Tasavvufta bu, Cem Makamı'dır yani çoklukta tekliği (vahdet'i) görme becerisidir.
Kuantum dünyasında ise bir atomaltı parçacık, gözlemlenmediği sürece tüm olasılıkların iç içe geçtiği bir Süperpozisyon halindedir. Yani hem "buradadır" hem "şuradadır". Ne zaman ki bir gözlemci (şahit) müdahale eder, o sonsuz olasılık tek bir gerçekliğe çöker.
Zıtları birleştiren kişi, gözlemci etkisinden sıyrılıp "Görsel" (zahiri) olanın sınırlayıcılığından kurtulan, sisteme dışarıdan değil, sistemin özünden bakandır.
Göresellik, bizim kısıtlı duyularımızla algıladığımız illüzyondur. Biz dünyayı üç boyutlu, katı ve ayrışmış görürüz. Oysa kuantum alan teorisi bize evrenin aslında kesintisiz, birbiriyle dolaşık tek bir enerji alanı olduğunu söyler.
Tasavvufta bu, Eşyanın hakikatini görme talebidir. Arif, nesnelerin dış formuna, görselliğe takılmaz, O formun içindeki manaya, ÖZ'e odaklanır. Kuantumda bu, yerellikten kurtulmaktır. Kuantum Dolanıklık bize gösterir ki, evrenin iki ayrı ucundaki iki zerre aslında tek bir varlık gibi hareket eder. Aradaki mesafe ve zıt yönler sadece birer görüntü'dür.
Kısaca Zıtları birleştirmek, sadece bilimsel bir çaba değil, bir idrak sıçrayışıdır.
Hakikat yolunda olan kişi kuantum alanındaki bir parçacık gibi kendi sınırlarından taşar. O artık sadece BEN değil, "O"nun tecellisidir.
AKIL, zıtlıklar arasında bir o yana bir bu yana savrulurken, KALB (öz), zıtlıkların aslında aynı kaynaktan fışkıran iki farklı nehir olduğunu bilir.
Zıtları birleştirebilenler için artık, Hayır ve şer ayrımı kalmaz, sadece Hikmet vardır.
Uzak ve yakın kalmaz, sadece Huzur vardır.
Sen ve ben kalmaz, sadece BİR vardır.
Görsellikten kurtulmak, baktığın her şeyde, her zıtta, aynı tekil kudretin imzasını okumaktır.
Bu, maddenin katı duvarlarından geçip, mananın sonsuz boşluğuna ve aslında TAM'lığına kanat açmaktır.