İnsan, halife sıfatıyla Allah’ın isim ve sıfatlarının tecelli ettiği bir görünüm yeridir.
Burada AYNA olması, pasif bir yansıtıcı değil, aktif bir tecelli mertebesidir.
Her insan, kendi manevi derecesine, nefsinin saflığına, kalbinin cilasına göre bu isimleri farklı yoğunlukta yansıtır. Ancak başkasını görmek, aslında kendi aynandaki yansımayı görmektir. Bu, İbn Arabî’deki “aynen’l-hak” yani Hakk'ın aynası olma ile “aynen’l-halk”, halkın aynası olma arasındaki ince ayrıma dokunur.
Burasını iyi anlayın..!
Karşındaki kişi, senin aynan değildir, sen, karşındakini kendi aynanda görürsün.
Yani algı, öznenin kendi inşa ettiği bir gerçeklik filtresinden geçer.
Kur’an-ı Kerim’de "Zannın çoğundan sakının" uyarısı, aslında zihinsel kurgularımızın hakikatle bağının zayıflığına işaret eder. Burada zan, sadece yanlış bir bilgi değil, zihnin hakikati indirgeme ve hapsetme aracıdır. İnsanların senin hakkındaki bilgisi, kendi dar pencerelerinden sızan ışıktan ibarettir.
Kur’an’da “innazanne” (gerçekten zan) ile başlayan birçok ayet, zan’ın insanı ilahi gerçeklikten uzaklaştıran bir perde olduğunu belirtir. Aslında Senin hakkındaki her zannî bilgi, aslında başkasının kendi iç dünyasındaki putun tahayyülüdür. Bu, tağut kavramını sosyal psikolojiye taşır.. İnsanlar bir başkasının zihinsel putunu yüceltir ya da taşlar. “Beni Yalnız Allah Bilir” cümlesi, Ehadiyet mertebesinin işaretidir.
Ehadiyet, Allah’ın zâtını ve sıfatlarını kuşatan, hiçbir mahiyetin nüfuz edemediği tevhidin en derin katmanıdır. Bir varlığın hakikati ayn-ı sabite, yani ilimdeki ezelî şekli sadece onu ilimle kuşatan Allah katında zahirdir.
Herkesin bir sureti dış görünüşü, rolü, toplumsal yüzü vardır. Ama siret (iç hakikat) o kadar çok boyutludur ki, başkasının onu bilmesi imkânsızdır. Zira siret, Allah’ın isimlerinin tecellilerinin toplamıdır ve bu isimler sınırsızdır. Bu yüzden “insanın kalbini ancak Allah bilir” hadis.. Kuantumda bir parçacık örneğin elektron gözlemlenene kadar süperpozisyon halindedir, aynı anda birçok olası durumun toplamıdır. Gözlem, bu dalga fonksiyonunu çökertir ve tek bir gerçekliğe indirger. Tasavvuftaki karşılığı taayyün kavramıdır.. Mutlak varlık, mertebeler boyunca iniş yaparken her mertebede belirli bir taayyün (belirme) kazanır. Ama asıl varlık, tüm taayyünlerin ötesindedir. İnsanın özü de bu mutlak olasılık bulutu gibidir. Başkalarının gözlemi ilgisi, yargısı, etiketlemesi senin süperpozisyon halini çökertir ve seni “asabi”, “cimri”, "sevimli" gibi tek bir forma hapseder. Oysa sen, tüm bu etiketlerin toplamından çok daha fazlasısın. Burada Özgür İrade ve Kader gerilimi de gizlidir. Başkalarının yargıları, senin kuantum olasılıklarını kısıtlamasa da, onlar gerçeklik haritanı daraltır. Ama hakikatte sen, bu yargıların hiçbirine tam olarak uymazsın.
Başkalarında gördüğün her şey, aslında kendi içsel özelliklerinin yansımasıdır. Bu, projeksiyon mekanizmasının tam ta kendisidir.
Kişi kendinde kabul etmediği bir özelliği, başkasında görüp ona yükler. Ancak sadece olumsuz değil, olumlu projeksiyonlar da aynı mekanizmadır. Birini “iyi” olarak görmek, o kişinin iyiliğini değil, senin iyilik idealini yansıtır. Yani her ilişki, özünde kişinin kendisiyle ilişkisidir. Karşındaki kişi, sadece bir uvertürdür, senaryoyu kendi bilinçdışın yazar. Kimse seni gerçekten tanımadığına göre, hiç kimsenin senin hakkındaki yargısı objektif olamaz.
O halde insanlardan onay arayışı, başkalarının kurmaca laboratuvar ürünlerine teslim olmaktır. Sen, o laboratuvarın çok dışındasın cümlesi, Tasavvuftaki lâ mekân (mekânsızlık) mertebesine işaret eder. İnsanın hakikati, ne mekâna ne de zamana sığar. Başkalarının zihinleri ise mekân ve zamana bağlıdır (hafıza, önyargı, kalıplar). Dolayısıyla onların inşa ettiği SEN, aslında bir sanallıktır, vehimdir.. Hakiki SEN ise, o vehmin çok ötesinde, Allah’ın ilminin kuşattığı bir hakikattir. Kısaca Şah Damarından Yakın Olan Bilir.. “Şah damarından yakın olmak” Kaf 50/16, sadece bir mekân yakınlığı değil, birlikteliktir. Allah, sana senden daha yakındır. Bu yakınlık, senin tüm kuantum olasılıklarını, tüm belirlemelerini, tüm gizli ve açıklarını bilmeye yeter. Dolayısıyla, İnsanlardan anlaşılmayı beklemek, susuzluk çeken birinin denizi bir bardağa doldurmasını beklemektir. Sen, anlaşılmak için değil, anlaşılamayacak kadar çok boyutlu olarak var ol..!
Bu farkındalık, hem tevazu ile kimse beni tam bilemez, hem de özgüvenle onların yargısı beni bağlamazı verir.
Herkes kendi aynasının renginde görür seni, oysa sen, tüm renklerin kaynağı olan renksizliğin içindesin.
Onların zihnindeki sen, onların hapsidir, asıl sen ise, onların hapsinin kapısındaki özgürlüksün.
Seni ancak seni yaratan bilir, çünkü O, hem ayna hem aynadaki yansıma hem de aynaya bakan gözdür.